تاریخچه دایرةالمعارفها خیلی وسیع بود و با وجود اینکه خلاصه ش کرده بودن، متنش زیاد بود و گذاشتن همه متنش توی وبلاگ، جای زیادی می گرفت. بنابراین فایل PDFش رو با آدرس زیر براتون گذاشتم. هر کس که بخواد، میتونه این فایل رو دانلود کنه و ازش استفاده کنه.
در انگلیس جان آو گارلند (John of Garland) فهرست طبقه بندی شده ای از لغات را در قرن سیزدهم تدوین کردهبود و آن را Dictionarus نامید که نخستین اسمی است که در این مورد، یعنی «فرهنگ لغت» در زبان انگلیسی به کار برده شده است. با این وجود فرهنگ نویسی در انگلستان به طور جدی از قرن هفدهم شروع شد.
در سال 1604 رابرت کاودری (Robert Cawdery)، کتاب لغتی را با عنوان:
A table alphabetical of hard usual English words for the benefit and help of ladies, gentel women or any other unskiful persons
به چاپ رساند. کاودری با انتشار این فرهنگ امتیاز انتشار نخستین فرهنگ انگلیسی نوین را به خود اختصاص داد. او در این فرهنگ، 2500 واژه را با معانی ساده و تعریفهای کوتاه آورده بود. این فرهنگ و سایر فرهنگهایی که بر این روال در قرن هفدهم منتشر شدند، ویژگی Hardword را به خود نسبت می دادند بعنی برخورداری از واژههای مشکل، و هدف اصلی آنها کمک به افراد کم سواد و نیازمند به کاربرد واژه های مشکل در سطح اجتماعی بالا و در حد زبان معیار، و نیز معرفی برخی از معانی کمیاب و نادر بوده است. این شیوه فرهنگ نویسی حدود یک قرن دوام پیدا کرد.
ادامه مطلب ...برای دایرهالمعارفها تعاریف مختلفی ارائه شده است که برخی از آنها را در زیر خواهیم دید.
امروزه عموماً این تصور از دایرهالمعارف وجود دارد، که دایرۀالمعارف کتابی است چندین و چند جلدی، حاوی دانش بشری که با تعدادی نقشه و تصویر مزین شده و یک نمایه دقیق و تعدادی تصویر و صورتی از اختصارات به همراه دارد (مرادی،1390، ص83).
دایرهالمعارف یا دانشنامه، از زاویه نگرش کتابداران مرجع، نوعی کتاب مرجع یا منبع مرجع از ردیف اول است که از جهت و نظر ساختمان، شبیه فرهنگها یا واژهنامههاست، که در آن به ازای هر مدخل یا شناسه، یک مقاله در حد چند سطر یا چند صفحه داده می شود (لاریجانی، 1381، ص113).
دایرهالمعارفها یا دانشنامهها از جمله کتابهای مرجع می باشند که در آنها اطلاعات برگزیدهای در در رشتههای دانش بشری و یا رشتهای ویژه به صورت مقالههایی بسیار کوتاه و فشرده، فراهم شده است. دایرۀالمعارف، حاصل کوشش یک نویسنده یا زحمات گروهی نویسنده است که به صورت تک جلدی یا چند جلدی تا مجموعهای یکصد جلدی حاوی خلاصه مستند و قابل فهمی از مجموع معارف بشری تألیف و تدوین می شود و ناظر به اطلاعات مکتوب و مصور در باب موضوعهای گوناگون، با نظمی الفبایی است (صافی، 1385، ص61).
دایرۀالمعارف، کتابی است که اطلاعاتی درباره همه شاخه های دانش یا یک موضوع خاص ارائه می کند و درواقع یک مخزن دانش برای ارائه همه گونه اطلاعات مهم است (بیگدلی، 1386، ص39).
اثری که حاوی اطلاعات به صورت مقاله درباره تماما معارف بشری باشد. مطالب و موضوعات در دایرۀالمعارف معمولاً بر حسب حروف الفبا تنظیم میشود (بیگدلی، به نقل از سلطانی، 1386، ص40).
دایرۀالمعارفها، به منابعی اطلاق میشود، که مقالات گوناگونی را درباره موضوعات مختلف دانشهای بشری چاپ و نشر میکنند. دایرۀالمعارفها میکوشند تا چشمانداز روشنی از دنیای دانش فراهم کنند. دایرۀالمعارفها به زبانی ساده، تصویر کاملی از یک موضوع، توصیفی از یک مکان جغرافیایی، یا اطلاعات مربوط به زندگینامه یک شخص نامی را در جهات مختلف فراهم میآورند (مهراد، 1367، ص125).
دایرۀالمعارف نوعی کتاب مرجع است که اطلاعات نسبتاً جامع، و گاه مختصر از دانش بشری را ارائه میدهد. و دانشنامه اثری است حاوی اطلاعاتی به صورت مقاله درباره بخش خاصی از دانش بشری است (خیشوند، 1385، ص59).
با توجه به تمام تعاریف ارائه شده، درمییابیم که یک دایرةالمعارف، کتابی است که با دانش بشری سر و کار دارد و میکوشد تا تصویر جامعی از آنچه که تا به حال بشر بدان دست یافته یا از آن اطلاع حاصل کرده، بدست بدهد. اما اصل واژه دایرۀالمعارف از کجا آمده است؟
"دایرۀالمعارف" ترجمه لفظی عربی واژه فرانسوی دو کلمه یونانی enkoklios به معنی «دایره» و paideia یعنی «معارف» است. روی هم رفته این کلمه معنی «خلاصه دانش بشری در یک مرز معین» را میدهند. معادل کلمه یونانی فوق در کشورهای اروپایی Encyclopaedia است که «دایرۀالمعارف»، ترجمه تحتاللفظی آن است (خیشوند، 1385، ص125).
چارچوب مسائل نحوی، لغوی و عروضی از ابتدای استقرار دین اسلام شایان توجه بوده است. چنانکه منقول است که ابوالاسود دوئلی (متوفی 69 هـ . ق) مبادی و مقدمات نحو را به اشارت و تحت نظر حضرت امیر المؤمنین علی (ع) وضع کرد و مورخان را ذکر است که نحو عربی و دستور زبان تازی را ابوالاسود پیش از سال چهل هجری قمری مدون ساخت.
در همان دوره که کار ابتدایی گردآوری واژهها و باب بهرهجویی از آنها تداوم داشت، یکی از بزرگان این قسم دانش موسوم خلیل بن احمد فراهیدی (متوفی 175 هـ . ق) عمر خود را صرف پیشرفت این علم نمود. خلیل، نخستین کتاب لغت این زبان را به نام کتاب العین تألیف و تدوین کرد. خلیل در آرایش فرهنگ خود بدعتی را بر اساس طرح صوتی بنا کرد و کوشید که طرح کلام را مبتنی بر قریب المخرج بودن حروف تنظیم کند. یعنی در زبان ساده تر، طبقه بندی حروف الفبا بر اساس جایگاه تولید آنها از بن حلق تا لبها استوار نوشته شود. خلیل کار را با ریشه های واژگان آغاز کرد. سپس ریشه ها را بر حسب شماره حروف به دسته های دو حرفی، سه حرفی تا پنج حرفی طبقه بندی کرده و آرایشی منظم برای لغات قائل شده است.
ادامه مطلب ...واژهنامهها را میتوان از دیدگاههای مختلف به شیوههای گوناگون دسته بندی کرد.
الف) از نظر گستره: 1) فرهنگهای مفصل، 2) فرهنگهای مختصر.
ب) از نظر شمول: 1) فرهنگهای عمومی، 2) فرهنگهای اختصاصی (بیگدلی، 1387، ص20).
هرگاه فرهنگی بدون توجه به عوامل زمانی و تاریخی و یا موضوعی، واژگان یک زبان را خواه به صورت مختصر یا مفصل در بر بگیرد، آن را یک فرهنگ عمومی محسوب می کنیم (بیگدلی، به نقل از مرادی، 1387، ص20). واژهنامههای عمومی زبان یا لغتنامهها، از نوع واژهنامههای عمومی و جامعیاند که هیچ محدودیت رشتهای ندارند و عمدتاً به شرح کلمات و اصطلاحات زبان توجه دارند که شامل معنی ساده واژه یا اصطلاح، املای درست، تلفظ صحیح، هویت دستوری و گاه همراه با متضادها و مترادف هاست. (لاریجانی، 1381، ص104)
اگر فرهنگ نویس در تهیه و گردآوری فرهنگ، عواملی مانند زمان یا دوره خاص، لهجهها و گویشها، یا موضوعات علمی را مد نظر داشتهباشد، حاصل کار او فرهنگ اختصاصی خواهدبود (بیگدلی، به نقل از مرادی، 1387، ص20).
ج) از نظر سطح: 1) فرهنگهای بزرگسالان، 2) فرهنگهای کودکان.
د) از نظر زبان: 1) فرهنگهای یک زبانی، 2) فرهنگهای دو یا چند زبانه (مرادی، 1374، ص179).