برخی عبارات مربوط به مرجع و معانی آنها

بخش مرجع:                                                        reference department 

کتاب مرجع:                                                                   reference book 

منابع مرجع:                               reference material / reference collection /

reference source 

کتابدار مرجع:                                                             reference librarian

خدمات مرجع:                                                             reference services

منابع اطلاعاتی:                                                          information source 

مصاحبه مرجع:                             referral interview / presearch interview

سؤال مرجع:                                                              reference question

فرایند مرجع:                                                               reference process

منابع دست اول (ردیف اول):                                            primary source 

منابع دست دوم (ردیف دوم):                                        secondry sources

خدمات ردیف دوم:                                                        sacondry services

خدمات ارجاعی:                                                            referral services   

خدمات مرجع بین کتابخانه­ای:                     interlibrary reference services

مرجع اطلاعاتی:                                                     information resource     

مرجع یابی:                                                    reference retrieval system       

بخش مرجع:                                                            reference department

قسمتی از کتابخانه که در آنجا کتاب­های مرجع نگداری می­شوند./ واحد اداری مسئول کار مرجع یک کتابخانه. (سلطانی، پوری،1381)

کتاب مرجع:                                                                      reference book

کتابی طراحی شده برای استفاده در هنگام نیاز اطلاعاتی که صفحه به صفحه خوانده نمی­شود. (Odlis)

منظور از کتاب مرجع، کتابی است که کتابدار مرجع به کمک آن به سؤال مراجعه کننده پاسخ می گوید و هر کسی که نیاز به کسب اطلاعات در رابطه با سؤال خاصی داشته باشد به آن مراجعه می کند. (مرادی، نورالله، 1374)

منابع مرجع:                         reference material / reference collection /

reference source

کتاب یا دیگر مواد کتابخانه­ای که تنها برای یافتن اطلاعات معین و محدودی تهیه و تنظیم شده است، نه برای خواندن تمام کتاب. مثل واژه نامه­ها و دایرةالمعارفها. / کتاب یا دیگر مواد کتابخانه­ای که معمولاً به امانت داده نمی­شود و در قسمت مرجع نگهداری می­شود و فقط در کتابخانه باید از آن استفاده نمود. (سلطانی، پوری،1381)

مجموعه کتاب­هایی که حاوی اطلاعاتی هستند و به طور کامل خوانده نمی­شوند. / هر مجموعه­ای که بتوان از آن اطلاعات معتبر بدست آورد. (Odlis)

کتابدار مرجع:                                                              reference librarian

کتابداری که متصدی بخش مرجع یک کتابخانه است. (سلطانی، پوری،1381)

کتابدار مرجع نقش واسطه بین مراجعه کننده و منابع را بر عهده دارد. / کتابداران مرجع و متخصصان اطلاعاتی کسانی هستند که به مراجعه­کنندگان در تجسس اطلاعات و دانش یاری میدهند. (مرادی، نورالله، 1374)

خدمات مرجع:                                                            reference services

آن بخشی از کتابخانه که کارهای زیر را انجام می دهد:

1- کمک و راهنمایی به مراجعان به خصوص در مورد تجسس­های علمی و یافتن اطلاعات تازه در مورد موضوع­های مختلف

2- انجام امور یک کتابخانه مرجع

3- هر نوع کمک فردی که توسط کتابدار به خوانندگان و محققان و مراجعان به کتابخانه داده می شود. (سلطانی، پوری، 1381)

خدمات مرجع، فعالیت­هایی است که به منظور ایجاد رابطه میان نیازهای اطلاعاتی کاربران و منابع اطلاعاتی صورت می گیرد. (حری، عباس، 1381)

فراهم کردن اطلاعات برای پاسخگویی به درخواست اطلاعاتی. (استلاکنین، 1378)

تمام عملکردهای انجام شده توسط یک کتابدار آموزش دیده در بخش مرجع برای پاسخ به نیاز اطلاعاتی شخص، شامل سؤال مرجع، راهنمایی به بخش مرجع، راهنمایی برای یافتن اطلاعات مورد نیاز و ..... (Odlis)

خدمات مرجع کاری است که کتابدار مرجع انجام می دهد. (مرادی، نورالله، 1374)

منابع اطلاعاتی:                                                        information source

هر نوع سند یا مدرک (مکتوب یا غیر مکتوب) که شامل نوعی اطلاعات باشد. (سلطانی، پوری، 1381)

راهنمایی به نوشته ها و منابع مرجع در زمینه موضوعی خاص / فرد رسمی یا غیر رسمی، مدرک چاپی یا الکترونیکی دارای اطلاعات که برای پاسخگویی به نیاز، دسترس پذیر باشد. (استلاکنین، 1378)

منظور از منابع اطلاعاتی به طور سنتی، کتاب، مجله و روزنامه است، از اواخر سده پیش این منابع به نحو فزاینده­ای افزایش یافته­اند. (مرادی، نورالله، 1374)

مصاحبه مرجع:                         referral interview / presearch interview

گفت و گوی پرسشگر و کاربران کتابخانه با میانجیهای اطلاع رسانی برای تعیین نیازهای اطلاعاتی پرسشگر و تنظیم راهبرد جستجو و نیز به آن مذاکره درباره موضوع و مصاحبه پیش از جستجو می گویند. (استلاکنین، 1378)

مکالمات داخلی بین یک کتابدار مرجع و یک استفاده کننده کتابخانه برای تعیین نیاز اطلاعاتی شخص که ممکن است با سؤال مرجع او کاملاً متفاوت باشد. (Odlis)

در مصاحبه ارجاعی کتابدار با مراجعه کننده صحبت می­کند و می کوشد تا اولاً سؤالاتش دقیق و محدود به نیاز مراجعه کننده باشد و ثانیاً سؤال روشن و بدون ابهام و قابل درک گردد. (مرادی، نورالله، 1374)

سؤال مرجع:                                                             reference question

درخواستی از طرف یک استفاده کننده کتابخانه برای پیدا کردن اطلاعاتی مشخص یا استفاده از منابع کتابخانه به طور کلی. (Odlis)

مارگارت هات چینز سؤال مرجع را درخواستی می داند که مراجعه کننده برای کسب اطلاعاتی در یک زمینه خاص به کتابدار مرجع ارائه می دهد. (نوری، عبدالله، 1374)

فرایند مرجع:                                                              reference process

آلن ریز فرایند مرجع را ترکیبی می داند از یک عمل متقابل پیچیده بین سؤال کننده، کتابدار مرجع و منابع مرجعی که علاوه بر آشنایی و شناسایی منابع مرجع با متغیرهای روانشناختی و جامعه شناختی و محیطی نیز سر و کار دارد. / برنارد واورک، کل فعالیت­های فردی، حرفه­ای و حتی غیر حرفه­ای را که مستقیم یا غیر مستقیم بر کتابخانه تأثیر می گذارد، در زمره متغیرهای فرایند مرجع به شمار می­آورد. / فرایند مرجع جزئی از نظان کتابداری است و نظام کتابداری جزئی از یک نظام اجتماعی بزرگتر شامل زبان، آداب و رسوم و عقاید است. (نوری، عبدالله، 1374)

منابع دست اول (ردیف اول):                                             primary source

دستنوشته سوابق و مدارک اصلی که برای نوشتن کتابی مورد استفاده نویسنده قرار گرفته باشد. (سلطانی، پوری، 1381)

منابعی حاوی اطلاعات بالفعل مانند تک نگاشت ها، مقالات مجلات، ثبت نامه ها، نقشه ها، جدولهای آماری و .... (استلاکنین، 1378)

منابع مرجعی که مستقیماً پاسخ سؤال مراجعه کننده را در اختیار او قرار می­دهند مانند فرهنگنامه­ها. / از نظر کتس، منابع ردیف اول، یافته ها و اطلاعاتی هستند که نویسنده شخصاً در آنها درگیر بوده است. مانند نتیجه یک آزمایش یا گزارش خبری که به چاپ می رسد. (نوری، عبدالله، 1374)

در پژوهشگری یک مدرک یا سند حاوی اطلاعات دست اول یا داده­های اصلی یک موضوع که در آماده کردن یک کار فرعی دیگر به کار می رود. (Odlis)

منابع دست دوم (ردیف دوم):                                       secondry sources

کتاب­ها یا آثار دیگری که برای تدوین آنها از منابع دست اول استفاده شده مثل کتابشناسی­ها و آمار و ... (سلطانی، پوری، 1381)

منابعی که مراجعه کننده را به منابع مربوط به موضوع ارجاع می­دهند مانند برگه دان کتابخانه­ها. / از دیدگاه کتس: منابع نوشته شده توسط کسانی که خود شخصاً در ماجرا حضور نداشته و از منابع و یادداشت­های دیگران استفاده کرده باشد. (نوری، عبدالله، 1374)

خدمات ردیف دوم:                                                     sacondry services   

خدمات ماشینی یا چاپی که به محل نگهداری اطلاعات منابع ردیف اول و به صورت متن کامل ارجاع می دهد. در خدمات ردیف دوم، چکیده ها و نمایه ها یاری رسان کاربران در شناسایی اطلاعات مورد نیاز هستند. (استلاکنین، 1378)

خدمات ارجاعی:       referral services                                               

خدمتی که در آ نپرسشگر به منبع یا نظامی تواناتر ارجاع داده می شود، چنانچه نظامی خود قادر به فراهم آوردن اطلاعات مورد نیاز وی نباشد. (استلاکنین، 1378)

خدمات مرجع بین کتابخانه­ای:                        interlibrary reference services

انجام خدمات مرجع بوسیله یک کتابخانه برای مراجعه کنندگان کتابخانه دیگر که تابع آن نظام کتابخانه ای نیست. (سلطانی، پوری، 1381)

مرجع اطلاعاتی:          information resource                                    

هر سازمان، شخص یا هر نوع وسیله­ای که با استفاده از منابع موجود یا متخصصان موضوعی آمادگی و توانایی ارائه پاسخ­های موثق به پرسش­های تخصصی علمی و فنی مراجعان را داشته باشد. (سلطانی، پوری، 1381)

مرجع یابی:      reference retrieval system                                      

پیدا کردن کلیه منابع ارجاعی مربوط به یک مدرک به منظور پاسخگویی به یک سؤال تحقیقاتی. برگه­دانها و نمایه­ها در این نظام مورد استفاده قرار می­گیرند. مرجع یابی یکی از جنبه­های بازیابی اطلاعات است. (سلطانی، پوری، 1381)

تهیه منابع مرجع کامل برای اثر به منظور پاسخگویی به درخواست اطلاعات. (استلاکنین، 1378) 

منابع و مأخذ:

       سلطانی، پوری. راستین، زروردی. دانشنامه کتابداری و اطلاع رسانی. نشر فرهنگ معاصر. چاپ دوم. تهران، 1381.

       حری، عباس. دایرةالمعارف کتابداری و اطلاع رسانی. انتشارات کتابخانه ملی. تهران، 1381.

       استلاکنین، فرهنگ فشرده علوم کتابداری و اطلاع رسانی. ترجمه: فاطمه اسدی گرگانی. ویرایش: عبدالحسین آذرنگ. انتشارات کتابدار، چاپ اول، تهران، 1378.

       مرادی، نورالله. مرجع شناسی: شناخت خدمات و کتاب­های مرجع. نشر فرهنگ معاصر. چاپ دوم. تهران، 1374.

       Online Dictionary for Library and Information Science, (ODLIS).